Domotica

‘Voorzichtig geschat besparen we 20.000 euro per cliënt’

Production Perig / stock.adobe.com

De ouderenzorg kampt met problemen. Meer cliënten, een complexere zorgvraag, minder personeel. Hoe los je dat op? Ellen Maat, directeur Strategie, Kwaliteit & Innovatie bij Cordaan, ontwikkelde een plan.

De voordelen van het plan lijken groot: betere zorg, lagere kosten en tevreden zorgverleners en cliënten. Nadelen zijn er eigenlijk niet. Of het moet zijn dat degene die het plan heeft bedacht en uitvoert, er niets aan verdient. Sterker, de Amsterdamse zorgorganisatie Cordaan moet zelf diep in de buidel tasten om het project ‘VerzorgingsThuis’ rond te krijgen. De kosten bedragen tussen de 700 en 800 euro per deelnemer, en het gaat om 150 mensen. Dus reken maar uit.

Voordat Ellen Maat, directeur Strategie, Kwaliteit & Innovatie van Cordaan, hier verder op ingaat, wil ze graag uiteenzetten met welke uitdagingen de ouderenzorg te maken heeft. Ze somt ze op in haar werkkamer met uitzicht op het Centraal Station en de veerponten over het IJ: ‘Om te beginnen blijven oudere Nederlanders langer thuis wonen dan een jaar of tien geleden. Dat is niet alleen een politieke wens, het is ook wat mensen zelf willen. Dat is één.

‘Verder is er sprake van een steeds complexere zorgvraag. De multimorbiditeit – meerdere ziektes die elkaar onderling beïnvloeden – neemt toe, evenals het aantal gevallen van dementie. En ten slotte is de personele schaarste in de ouderenzorg groot. Met name verpleegkundigen zijn moeilijk te vinden. Wat daar de reden van is, is weer een heel ander verhaal, maar het is een feit waarmee we als organisatie voor verpleeghuis- en thuiszorg moeten omgaan.’

E-health biedt oplossing

De ouderenzorgsector staat dus voor een flinke opgave. Ook al omdat de middelen, ondanks recente investeringen in de verpleeghuizen, niet eindeloos zijn. Ellen Maat is er vast van overtuigd dat e-health een belangrijke bijdrage kan leveren aan de oplossing van de problemen. Waarbij ze voorop wil stellen dat de technologie ten dienste moet staan van de zorg, en niet omgekeerd, zoals in het verleden te vaak gebeurde. ‘Ict moeten volgend zijn, niet leidend. De vraag is niet: wat is technologisch interessant, maar: wat levert een bijdrage aan betere zorg? Het stellen van die vraag heeft allerlei consequenties. Onder meer dat wij naar de ict-leveranciers toestappen, en niet andersom.’

Langer thuis wonen

Een oogje in het zeil houden, dat is de kern van het project VerzorgingsThuis dat Maat bij Cordaan heeft uitgedacht en ontwikkeld. ‘Nog niet zo lang geleden was dat een belangrijke taak van de verzorgingshuizen, maar die bestaan niet meer. Omdat we zoals gezegd langer thuis willen wonen, is het verdwijnen van die huizen op zich niet zo’n probleem. Alleen het toezicht wordt node gemist. Als je in een verzorgingshuis ten val kwam, duurde het nooit lang voordat er hulp kwam. Gebeurt dat thuis, dan kun je dagen blijven liggen zonder dat iemand het merkt. Er zijn wel mooie oplossingen om dat te voorkomen, maar in de praktijk werken die niet altijd. Een koordje om je nek met een alarm eraan is op zich prima, maar je moet het wel dragen op het moment dat je valt. En dat blijkt lang niet altijd het geval.’

Passief alarm

Waar het bij het project van Cordaan om draait, is dus niet een zogeheten actief alarm, maar een passief alarm. Met andere woorden: er komt hulp als dat nodig is zonder dat de cliënt er iets voor hoeft te doen.

Camera’s lijken een oplossing maar zijn dat niet, aldus Maat. ‘Daar heb je alleen iets aan als er iemand continu naar de beelden kijkt. Dat kost tijd, en dan los je je personeelsprobleem nog niet op. Bovendien zijn er bij het gebruik van camera’s wettelijke bezwaren met de privacy, of je dat nu leuk vindt of niet. Daar moet je rekening mee houden.’

Intelligente sensoren zijn een beter idee. Daarmee kun je alleenwonende ouderen met beginnende dementie – de doelgroep van het project – goed monitoren. ‘Het gaat om lerende systemen, die na een inwerkperiode van een aantal weken precies weten wat het normale gedrag van de bewoner van het huis is. Wanneer gaat hij of zij slapen, naar de wc, naar buiten? Als je dat weet, en de sensoren registreren een afwijking, gaat er een waarschuwing uit. Er hoeft niets aan de hand te zijn, maar het kan wel. Gaat een cliënt midden in de nacht de deur uit, dan is er waarschijnlijk iets niet in orde. Is hij een half uur langer dan normaal in de badkamer, idem. Dan kun je ingrijpen of in elk geval een kijkje gaan nemen. Als zorgverlener of als mantelzorger. De kans dat je op die manier iets ernstigs voorkomt, is aanzienlijk.’

Pilotproject

Een pilotproject bij vijftien Amsterdamse ouderen verliep naar wens, vertelt Maat. ‘Onze verpleegkundigen ontdekten dingen die ze helemaal niet wisten. Neem het voorbeeld dat een cliënt te lang in de badkamer blijft. Dat kan wijzen op een val, maar het kan ook iets anders betekenen. Bij een van onze ouderen bleek het nieuwe incontinentiemateriaal niet goed te passen, terwijl hij dat niet aan de verpleegkundige durfde te vertellen. Dankzij het digitale toezicht kom je daar dan toch achter. In een ander geval bleek het veelvuldige toiletbezoek van een cliënt een teken te zijn van een beginnende urineweginfectie. In zo’n vroeg stadium kun je nog behandelen met antibiotica en is het probleem snel opgelost. Ben je er niet op tijd bij, dan kan een delier ontstaan met opname in het ziekenhuis, met alle kosten en persoonlijke ellende van dien.’

De verpleegkundigen van Cordaan waren dan ook tevreden met het pilotproject. Maat: ‘Dat was wat mij betreft goed nieuws. Ik loop al een tijdje mee in de zorg-ict en ik weet uit ervaring dat innovatieve digitale oplossingen niet altijd direct door zorgverleners worden omarmd. Dat zit in de aard van het vak. Je wilt actief zijn, iets doen, bij voorkeur via persoonlijk contact. Maar bij dit project was er geen spoor van aarzeling bij onze professionals. Waarom niet? Omdat ze direct merkten dat ze hun werk op deze manier veel beter konden uitvoeren. Ze konden hun professionele kennis optimaal inzetten.’

Investeren

Goed nieuws dus wat betreft de uitvoering van het plan. Lastiger is, zoals eerder aangestipt, het punt van de kosten. Maat: ‘Als first mover moet je investeren, dat is niet anders. Daar zijn we als organisatie best toe bereid, want we denken dat dit project goed is voor de zorg en zelfs voor de samenleving als geheel. Maar je moet natuurlijk wel een oplossing vinden voor het probleem dat dit initiatief ons niet alleen extra geld kost, maar op termijn ook minder inkomsten oplevert. Want de bezetting van onze verpleeghuizen daalt op deze manier.’

Om enig inzicht te krijgen in de besparingen die het project VerzorgingsThuis oplevert, heeft Cordaan een maatschappelijke businesscase opgesteld. ‘Een van de conclusies is dat we op deze manier – voorzichtig geschat – in totaal 20.000 euro per cliënt besparen. Dat is de optelsom van een aantal jaren uitstel van opname in het verpleeghuis, gemiddeld een tot twee minder ziekenhuisopnamen en uitstel van intensieve thuiszorg.’

Op een totaal van 150 deelnemers aan het project, kom je zo op een afname van de zorgkosten van 3 miljoen euro. ‘Diverse partijen zijn mede daarom geïnteresseerd in ons plan, zoals verzekeraars en het ministerie van VWS. Toch blijkt financiering binnen de bestaande kaders lastig. We zijn in gesprek, en er is een verzekeraar in principe bereid om met ons in zee te gaan, maar het is nog niet rond. Dus ja, dan betalen we het voorlopig maar zelf. Voor een proefproject kan dat. Maar als het straks structureel wordt, kan dat natuurlijk niet meer.’

Uitbreiden

Intussen ziet Ellen Maat diverse mogelijkheden om het project verder uit te breiden. ‘Koppeling aan apparaten als een bloeddrukmeter en een weegschaal bijvoorbeeld. Ook het care-team dat voor elke cliënt beschikbaar is, en dat nu nog voornamelijk uit verpleegkundigen bestaat, kan worden uitgebreid. Om te beginnen met een van onze eigen specialisten ouderengeneeskunde, maar op termijn ook met artsen uit andere zorginstellingen. We zijn hierover onder meer in gesprek met het OLVG. Je kunt uiteindelijk denken aan een virtuele behandelkamer met bijvoorbeeld een neuroloog, een specialist ouderengeneeskunde en een wijkverpleegkundige. De zorg wordt daar nog completer door.’

Zo ver is het nog niet. Vooralsnog is het zaak voor Maat om met ict-leverancier FocusCura tot goede afspraken te komen. Deze afspraken omvatten ook de deelname van mantelzorgers, die al naar gelang hun wensen notificaties kunnen krijgen van het gedrag van hun familielid.

Maat: ‘Als je een melding wilt krijgen elke keer als je moeder het huis verlaat, dan kan dat. Heb je dat liever niet, dan kan dat ook. Wij volgen daarin de wensen van de familie, die natuurlijk – laten we dat niet vergeten – toestemming moet geven voor deelname aan het project.’

Landelijk Schakelpunt

Ellen Maat werkte veertien jaar bij het ministerie van VWS, waarvan de laatste zes jaar als directeur van het programmabureau dat verantwoordelijk was voor de invoering van het Landelijk Schakelpunt en het landelijk epd. Ze ging vervolgens aan de slag bij een adviesbureau, een periode waarin ze onder meer directeur ad interim was bij Nictiz.

Inmiddels is ze directeur Strategie, Kwaliteit en Innovatie bij Cordaan, dat met zo’n 6000 medewerkers en 2500 vrijwilligers verantwoordelijk is voor 20.000 cliënten in de regio Amsterdam. Daarnaast is ze commissaris bij gehandicapteninstelling De Seizoenen en lid van de raad van toezicht bij Alrijne Zorggroep.

 

 

Reacties